از زمستان امسال معلوم بود که به زودی نوبت این یادداشت هم خواهد رسید. از وقتی که به مشهد آمدم هر سال زمستان مهمان ما بود. ولی سه چهار سال بود که نمی آمد. بالاخره امسال با اصرار زیاد من و بچه ها آوردیمش. از اواخر مهر اومد تا اواسط اسفند. احوال جسمی اش بسیار متغیر بود. آسم، نارسایی قلبی و فشار خون بالا در هفتاد پنج سالگی. اگرچه اساسا نشد یک هفته مداوم حالش خوب خوب باشد، ولی روزهای خاطره انگیزی داشتیم با هم. وقتی موقع رفتن به فرودگاه بدرقه اش می کردیم من بوضوح می دونستم که این آخرین بدرقه اش توی مشهده.
عید که شمال رفتیم حالش کمی مساعد بود. برگشتنی که خداحافظی می کردیم یه حس درونی به ام می گفت این آخرین خداحافظی ماست. نرمه گونه هاش، وقت بوس خداحافظی صبح زود دوازدهم فروردین به خوبی یادمه.
شنبه گذشته زنگ زدند که توی سی سی یو بستری شده. سکته مغزی و دیابت و نارسایی کلیوی و در عرض سه روز زخم بستر هم به مشکلات قبلی اش اضافه شد. سه شنبه صبح رسیدیم بیمارستان انزلی. اونی که رو تخت بود هیچ چیزی اش شبیه مادر من نبود جز آبی چشماش. نمی دونم چطور شد که عصر سه شنبه حالش عادی شد. رو چهارشنبه هوشیاری کامل داشت. حرف زدیم و شوخی کردیم. خوشحال بودم. جالب بود در همان اوضاع و احوال از من و بچه ها گلایه رد چرا درس و کلاس رو ول کردین اومدین اینجا. یه وقتی دکتر داخلی ازش سوال کرد حاج خانوم از بهشت چه خبر؟ جواب داد خبر خییییییییییییلی خوب. جالب بود واسه ام. اعتماد به نفس اش برای من همیشه الگو بود. به عنوان مثال با اینکه فارسی رو خوب بلد نبود ولی غیر ممکن بود دوست یا آشنایی به خانه ما بیاید و مادرم با او سر صحبت باز نکند. گاهی اوقات دقت که می کردم می دیدم نصف عبارتهایی که می گوید تالشی یا ترکی است!
اما از عصر پنج شنبه مجددا حالش بد شد. هوشیاری اش رو کامل از دست داد. نه حرفی نه حرکتی. فقط چشماش باز بود. فایده ای نداشت. شنبه صبح که رفتم با مسئولیت خودم گواهی ترخیص اش رو امضا کردم ببرمش خونه خودش تمام ابرای آسمون دلم بارونی شد. احساس گناه نمی کردم. دکترها به مسئولیت حرفه ای شان عمل می کردند. آنها تا آخرین نفس تلاش شان رو می کردند. ولی چه فایده ای. تلاش برای طولانی شدن شکنجه. اینجور جاها پزشکی به بن بست می خوره. تمام این روزها ذهنم درگیر حق انتخاب مرگ بود. جامعه سنتی حق انتخاب شکل مردن و زمان مردن را از آدمی گرفته است. ما بر اثر فشارهای شدید هنجاری موظفیم فقط همان شکلهایی بمیریم که جامعه مجاز می داند. جالبه که شکنجه این فشارهای هنجاری از شکنجه بیمار محتضر هم بیشتره.
بردیمش خونه. نمی دونستم که چقدر باید شمال بمونم. کلاسامو چکار می کردم. هیچ کس نمی دانست چه بگوید. دست به دامن دوست عزیزم شدم. با خدا مشورت کرد و قرار شد من با بچه های به سمت مشهد راه بیافتم. خدا حافظی کردیم. اشکی باقی نمونده بود. دیروز ظهر رسیدیم مشهد. عصر وسط کلاس آمار پیام گذاشتند که روح مادرم نجات پیدا کرد و پر کشید به آسمون و من خوشحال شدم. خوشحال بابت رهایی از شکنجه درد. و امروز عازم شمالم. دیگه توان رانندگی ندارم. باید پرواز کنم.
توی بیمارستان بخش سی سی یو روبروی بخش زایشگاه قرار داشت. یاد کتاب زندگی های بسیار استادان بسیار که عید خوانده بودم افتادم. هیچ کس نمی میرد.
این عکس از آخرین عکسایی است که ازش گرفتم. روزای آخر برده بودیمش حرم. این عکس برای من خیلی زنده است. لبخندش کار سوسوی منه که به زبان محلی گفت کو چمون را (قربون آبی چشمات).

از همه دوستای عزیزی که با تماسها یا پیامهاشون منو توی این چند روز همراهی کردند، ممنونم.

خانه ام ابری است

یکسره روی زمین ابری است با ان

ازفرازگردنه – خرد و خراب و مست

باد می پیچد،

یکسره دنیا خراب از اوست

و حواس من.

آآآآآآآآآی نی زن . که تورا آوای نی برده است دور از ره – کجایی ؟

خانه ام ابری ست اما

ابربارانش گرفته است.

درخیال روزهای روشنم کزدست رفتندم –

من به روی افتابم

می برم درساحت دریا نظاره –

و همه دنیاخراب وخرد ازباد است-

وبه ره – نی زن که دایم می نوازد نی –

دراین دنیای ابراندود

راه خود را دارد اندر پیش.

بارها پیش آمده که وقتی در حال رانندگی هستم منظره روبرو یا کنار بسیار زیبا به نظر می رسد اما وقتی توقف می کنم و پیاده می شم اون زیبایی قبل محو می شه. اوایل خیلی واسم سوال برانگیز بود. حتی یکبار به این نتیجه رسیدم که بعضی مناظر رو باید گذرا تجربه کرد. زیبایی اونها به گذار گره خورده. حتی عکسی که در هنگام گذار از اونها گرفته می شه نمی تونه زیبایی شون رو نشون بده. باید ازشون فیلم گرفت. فیلم می تونه به نحو بسیار موثری زیبایی گذار رو نشون بده. به این ترتیب من به نحوی شهودی و اکتشافی نیاز به فیلم و عکس رو در خودم به طور جداگانه شناخته ام.

اخیرا یه تجربه دیگه داشتم. این بار متوجه شدم تفاوت زیبایی منظره روبروی من از داخل ماشین و بیرون آن،  ربطی به گذار نداره. حاصل این تامّل برایم جالب بود. حقیقت اینه که زیبایی برخی مناظر از داخل ماشین تحت تاثیر کادر پنجره هایی است که ما از قاب آنها بیرون را نگاه می کنیم در حالیکه وقتی پیاده می شویم بدون کادربندی بیرون را تماشا می کنیم. کادرها در احساس و شناخت ما تاثیر بسیار تعیین کننده ای دارند. این تاثیرپذیری احساسی یا شناختی منحصر به طبیعت و کادر پنجره ماشین نیست. در هر شرایطی و در باره هر سوژه ای صادق است. حال که اینقدر تاثیرپذیریم و اغلب اوقات هم ناخودآگاه. پس جا دارد که مقداری از مطلق انگاریهایمان کوتاه بیاییم.

بر این باورم که یکی از مهمترین حقوق آدمی حق ناراحت شدن و غصه خوردن است. ما حق داریم ناراحت بشویم و غصه بخوریم بی آنکه کسی به خودش اجازه بدهد در آن دخالتی بکند. من بر این عقیده ام که دخالت دیگران پیش و بیش از آنکه بخاطر دوست داشتن ما باشد بخاطر آن است که خودشان را دوست دارند. وقتی که ما ناراحت هستیم، آنها ناراحت می شوند چون آنها خودشان را دوست دارند و دوست دارند شاد باشند یا لااقل بدشان می آید ناراحت باشند. البته این حالت آنها غالبا ناخودآگاه است. با اینحال چه خودآگاه باشد و چه ناخودآگاه، آنها هم حق دارند بخواهند ناراحت نباشند یا خوشحال باشند. خب حالا شرایطی را تصور کنید که ما و آنها در یک گروه زندگی می کنیم حق ناراحت شدن ما با حق خوشحال شدن آنها در تعارض باشد! در اینجور مواقع چه باید کرد؟ تازه این که چیزی نیست. چون این مدل حق داشتن به معنای اجازه داشتن است. اگر حق به معنای طلب داشتن باشد و به موجب آن طرف مقابل تان مکلّف به انجام کاری بشود، در هنگام تعارض یا تقابل حقوق ما با حقوق دیگران چه کار باید بکنیم؟

من نمی خواهم نسخه ای تجویز کنم ولی اعتقاد دارم رفتار ما در چنین مواقعی (نه تنها در مورد این حق بلکه در مورد تمامی حقوق) به دو عامل مهم بستگی دارد نخست درجه وارستگی اخلاقی، وارستگی کمک می کند از حق خودمان چشم پوشی کنیم. این عامل خود بستگی به تقیدات دینی و نوع دینداری (مناسکی یا غیرمناسکی) سطح اگاهی (نه لزوما سواد و مدرک) و همچنین خودشناسی افراد دارد. عامل دوم میزان خلاقیت.یا نبوغ است که کمک می کند حق ما برآورده شود بی آنکه تکلیفی بر دوش دیگری گذاشته شود! می دانم نمی پرسید چه جوری! نبوغ یعنی همین دیگه. دو عاملی که من نام بردم عوامل نزدیک به این معلول هستند. عوامل دور متعددی می توان پیدا کرد که مکانیسم تاثیرگذاری آنها خواه ناخواه از طریق این دو است.