در این بخش می خواهم به پژوهشهای اجتماعی هم از حیث محتوایی و هم از لحاظ روش شناسی نگاهی حتی الامکان علمی داشته باشم.
فرض کنید نتیجه تحقیقی که در باره بهرهمندی از تلفن همراه در بین نوجوانان و جوانان ساکن در مشهد انجام شده است نشان دهد ۷۰ درصد از نمونه ۱۲۰۰ نفری مورد بررسی دارای تلفن همراه هستند، آیا می توان با تکیه بر همین یافته ادعا کرد پس در بین جامعه آماری نوجوانان و جوانان ساکن در شهر مشهد نیز، دقیقا ۷۰ درصد دارای تلفن همراه هستند؟ اگر شاخصی را که در نمونه حاصل شده است، اصطلاحا آماره و شاخصی را که در جامعه وجود دارد، اصطلاحا پارامتر بنامیم صورت فنی سوال فوق این است که آیا آمارهها دقیقا با پارامترها برابر هستند. در پاسخ باید گفت «نتایج تحقیقاتی که به شیوه نمونه گیری انجام می شوند، عاری از قطعیت هستند» (عمیدی، ۱۳۸۵: ۱۴). بدین معنا که نتایج برآوردها با مقدار واقعی[۱] تفاوت دارد، زیرا از یک سو کل جامعه آماری مورد بررسی قرار نگرفته است و تنها بخشی از آن انتخاب شده و مورد سنجش قرار گرفته است و از سوی دیگر نتایج مربوط به اندازهگیری ها همواره با قدری خطا همراه است. به بیانی دیگر معمولا نتایج بررسی های مختلفی که در باره یک موضوع معین در یک جامعه آماری مشخص انجام می شود یکسان نیست و قدری با هم تفاوت دارد. این مهم نشانگر مفهوم خطا یا عدم دقت در مباحث مربوط به نمونهگیری است.
بنابر این اگر محقق طالب درجهی دقت بیشتری است، باید دو کار مهم انجام دهد:
نخست آنکه از ابزارهای روا[۲] و پایا[۳] برای سنجش متغیرهای تحقیق استفاده کند. تامین روایی و پایایی ابزار و تلاش برای افزایش این دو مستلزم تکنیکهای زیادی است که خود موضوع کتاب جداگانه ای است[۴].
دوم آنکه نمونه گیری را به صورت تصادفی انجام دهد و حجم نمونه مورد بررسی را افزایش دهد که البته با مشکل افزایش هزینه ها و کمبود وقت مواجه خواهد شد.
در اینجا چند سوال مهم مطرح میشود:
۱- آیا اندازهی ثابتی برای درجهی مطلوب دقت نمونهگیری وجود دارد؟
۲- درجهی مطلوب دقت نمونهگیری چقدر است؟ و
۳- تعیین آن بر عهده چه کسی است؟
پاسخ سوال اول منفی است. بدین معنا که عملا هیچ اندازهی ثابتی برای درجهی مطلوب دقت نمونهگیری وجود ندارد. چون اولا ماهیت متغیرهایی که محققان با آنها سروکار دارند با همدیگر متفاوت است، بدین معنا که درجهی دقت مطلوب در متغیر وزن بر حسب گرم، در متغیر قد بر حسب میلی متر و در متغیر مدت استفاده از تلفن همراه بر حسب ثانیه بیان میشود. لذا بدیهی است که تعیین اندازهی ثابتی برای درجهی دقت نمونهگیری امکانپذیر نباشد. ثانیا اهمیت یافتههای تحقیقات و کاربرد آنها در نزد بهرهبرداران یکسان نیست، حتی اگر ماهیت متغیرهای مورد سنجش یکسان باشد. مثلا در متغیر وزن درجهی مطلوب دقت نمونهگیری در دو تحقیق که یکی در باره میزان استفاده زنان و دختران از طلا و جواهر انجام می شود و دیگری در باره وزن محتویات کیفهای دانش آموزان، تفاوت بسیاری با هم دارد. مثلا در موضوع اول اگر کسانی که قصد بهره برداری از نتایج را دارند، مسئولین صنف طلا و جواهر یک شهر باشند با توجه به اهمیتی که نتایج تحقیق برای آنها دارد و همچنین با توجه به اهمیتی امکانات مالی که در اختیار دارند، درجهی خطای بالاتر از یک میلی گرم برایشان نامطلوب باشد. اما در موضوع دوم که بهرهبرداران از نتایج مسئولان آموزش و پرورش هستند و قصد شناسایی عوامل موثر بر نابهنجاریهای ستون فقرات دانشآموزان را دارند درجه خطای مطلوب ۱۰۰ گرم باشد. لذا حتی در زمانی که ماهیت متغیر مورد اندازهگیری یکسان است، نمیتوان از اندازه ثابتی برای درجه مطلوب دقت یا خطای نمونه گیری سخن گفت. توجه داشته باشید این مشکل در زمانی که ماهیت متغیرهای مورد بررسی با همدیگر تفاوت دارد بسیار جدّی تر است. مثلا درجهی خطای نمونهگیری در متغیر میزان درآمد سرانه ماهانه خانوارهای شهر تهران، با درجه خطای نمونه گیری در متغیر مدت استفاده از وسایل ارتباط جمعی توسط شهروندان تهرانی تفاوت عمیقی با همدیگر دارد. مثلا در اولی درجه خطای نمونهگیری ممکن است ۵۰ هزار تومان و در دومی ۵ دقیقه باشد.
در پاسخ به سوال دوم باید گفت درجهی دقت نمونهگیری هرچقدر بیشتر باشد بهتر است. به بیانی دیگر هر چقدر درجهی خطای نمونهگیری (فاصله برآوردها از پارامترها) کمتر باشد مطلوبتر است. مثلا در مثال قبلی مطلوب آن است که همان نتیجه ای که در نمونه مورد بررسی حاصل شد و نشان داد ۷۰ درصد جوانان دارای تلفن همراه هستند، عینا در جامعه آماری واقعیت داشته و در آنجا نیز ۷۰ درصد دارای این وسیله باشند. اما اگرچه مرز ایدهآل برای کاهش خطای نمونهگیری نقطهی صفر است، اما همانطور که قبلا توضیح داده شد این درجه آرمانی از یک سو هزینه و فرصت بسیار بالایی را بر فرآیند تحقیق تحمیل می کند و از سوی دیگر موجب افزایش خطای اندازهگیری می شود. بنابراین در تعیین درجهی دقت مطلوب یا درجهی خطای نمونهگیری دو عامل مهم زمان و هزینه نقش تعیین کنندهای دارند.
در پاسخ به سوال سوم باید گفت «تشخیص درجهی دقت مطلوب یا تعیین درجهی خطای مطلوب نمونهگیری بر عهدهی استفاده کنندگان از داده ها و برآوردهاست» (عمیدی، ۱۳۸۵: ۱۴). برخلاف تصور رایج بین محققین، این آماردانها یا مشاوران نمونهگیری نیستند که درجه مطلوب دقت نمونهگیری را تعیین می کنند، این مهم وظیفهی افرادی است که تحقیق را به محقق سفارش داده اند و قصد بهرهبرداری از نتایج آن را دارند.
[۱] – مقدار واقعی یا همان پارامتر در حقیقت مقداری است که از طریق تمام شماری به دست می آید که البته در بسیاری از مواقع اطلاع دقیقی از آن وجود ندارد.
[۲] -Valid
[3] -Reliable
[4] – برای مطالعه در این زمینه می توانید به کتاب راهنمای سنجش روایی و پایایی در پژوهشهای فرهنگی و اجتماعی (حیدری چروده، ۱۳۸۹) مراجعه کنید.
تصمیم دارم ماه رمضان امسال دوره های زیر رو توی پژوهشکده برگزار کنم.
۱- دوره آشنایی با روش تحقیق کیفی
۲- دوره آشنایی با روش تحقیق تطبیقی
۳- دوره آموزش پروپوزال نویسی
۴- دوره آشنایی با جامعه شناسی توسعه
از تمامی دوستان و شاگردان علاقمندم دعوت می کنم توی این دوره ها شرکت کنند و با سوالات و نکات سنجیده و عمیق شون به من در یادگیری عمیق تر این مباحث کمک کنند.
ضمنا برای شرکت در این دوره ها، هیچ مبلغی دریافت نخواهد شد. برای ثبت نام به گروه مراجعه کنید و سراغ خانم اسکافی رو بگیرید.
تجربه مشاوره نمونه گیری از اساتید مختلف رشته آمار به من نشان داده است که بنیاد اصلی توصیه های نمونه گیری آنان ریشه در مفروضات روش شناختی آنان و نیز اطلاعاتی دارد که ما به عنوان محقق در اختیار آنها می گذاریم لذا فکر می کنم باید بین مفاهیم و اصطلاحاتی که در روش تحقیق در علوم اجتماعی بکار می بریم و مفاهیم و اصطلاحات نمونه گیری ارتباط لازم را برقرار کنیم. فقدان زبان مشترک ما و آماردانان را از هم دورتر می سازد. یکی از این اصطلاحات پرکاربرد در روش تحقیق واحد تحلیل است.
به نظر من عنصر در نمونه¬گیری به لحاظ مفهومی با واحد تحلیل که یکی از اصطلاحات پرکاربرد در روش تحقیق است انطباق تامّ و تمام دارد. واحد تحلیل چیز یا کسی است که مورد بررسی قرار می¬گیرد (ببی، ۱۳۸۶: ۱۹۹)، یا به عبارتی دقیق¬تر چیز یا کسی است که اندازه¬های مربوط به یک ویژگی به او یا آن نسبت داده می¬شود. مثلا در مبحث قبلی یکی از اندازه¬های مربوط به ویژگی مضمون پیامک، اقتصادی است. این اندازه به پیامک نسبت داده می شود نه گوشی تلفن همراه و نه کاربر آن. لذا پیامک در این تحقیق، واحد تحلیل محسوب می¬شود. در تحقیقات اجتماعی واحدهای تحلیل بسیار متنوعی وجود دارند. افراد (نظیر دانش آموزان، ورزشکاران، پزشکان، بیماران)، گروه¬ها (نظیر خانواده¬ها، تیم¬های ورزشی، گروه¬های همالان، باندهای تبهکار)، سازمانها (نظیر سراهای سالمندان، شرکتهای دولتی یا خصوصی، بیمارستانها، پادگانها) و فرآورده¬های اجتماعی (مثل کتابها، اشعار، هدایا، خودروها، پیامکها، جرائم) از مهمترین واحدهای تحلیل در تحقیقات اجتماعی هستند (همان: ۲۰۰). لازم به ذکر است که در غالب تحقیقات اجتماعی، واحد تحلیل افراد هستند.
در اینجا لازم است که بین واحد تحلیل و واحد مشاهده تفکیک قائل شویم. واحد مشاهده چیز یا کسی است اطلاعات مربوط به ویژگیهای مورد بررسی مربوط به واحد تحلیل از او یا آن گردآوری می¬شود. در اکثر تحقیقات اجتماعی مخصوصا آن دسته که واحد تحلیل در آنها افراد هستند، واحد تحلیل و واحد مشاهده یکسان است. مثلا در تحقیق مربوط به نحوه استفاده شهروندان تهرانی از تلفن همراه، هم واحد تحلیل و هم واحد مشاهده افراد (شهروندان) هستند. واحد تحلیل شهروندان هستند چون اندازه¬های مربوط به نحوه استفاده به یکایک شهروندان نسبت داده می شود. واحد تحلیل نیز شهروندان هستند چون اطلاعات مربوط به نحوه استفاده از تلفن همراه از طریق مصاحبه با خود شهروندان گردآوری می¬شود. حال تحقیقی در باره سبک مدیریت مدارس راهنمایی شهر سنندج را در نظر بگیرید. اگرچه عنصر یا واحد تحلیل در این تحقیق مدرسه است اما اطلاعات مربوط به این ویژگی ممکن است از طریق مصاحبه با افرادی نظیر مدیرف معاونین، معلمان و حتی دانش آموزان گردآوری شود.
اینکه تعداد واحدهای مشاهده برای هر واحد تحلیل چقدر باشد به نظر من ربطی به دانش نمونه گیری ندارد. این موضوع به روایی و پایایی پاسخ هایی بستگی دارد که از واحدهای مشاهده در ارتباط با واحد تحلیل اخذ می شود. مثلا چه بسا اعضای شورای اسلامی یک روستا یا حتی یک پیرمرد هشتاد ساله (به عنوان اطلاع رسان) ساکن در یک روستا برای گردآوری اطلاعات مربوط به انسجام اجتماعی که واحد تحلیلش روستاست، کفایت کند و نیازی به مصاحبه با تمامی یا اکثر روستائیان نباشد. بخاطر داشته باشید اصل مهم در اینجا روایی و پایایی نتایجی است که واحد یا واحدهای مشاهده در اختیار قرار می دهند نه تعمیم پذیری نتایج آنها.
یکی از اشتباهات بزرگ محققین آن است که در تحقیقاتی که واحد تحلیل آن افراد نیستند، جامعه آماری را بر اساس واحدهای مشاهده تعریف می کنند و حجم نمونه را نیز بر این اساس اندازه می گیرند.
این مطلب رو تقدیم می کنم به روح جستجوگر شاگردایی که تعداد شون الان به انگشتای دو دست رسیده و از بودن در کنارشون، مصاحبت با اونها و یاددادن و یادگرفتن در جمع شون غرق شادی و شعف می شم.
یکی از مشکلات مهمی که در مسیر تحقیق وجود دارد، شیوه نمونه گیری است. در اینجا تصمیم دارم یک سلسله بحث در این زمینه ارائه کنم. امیدوارم موفق بشم تا آخرش ادامه بدم.
فرض کنید در باره هر یک از موضوعات زیر تحقیق جداگانه ای قرار است انجام شود:
الف- نحوه ی استفاده شهروندان تهرانی از تلفن همراه
ب- درصد دارندگان تلفن همراه در بین نوجوانان و جوانان ۱۴ تا ۲۹ سال ساکن در مشهد
ج- تحلیل محتوای پیامکهای ارسال شده در مناسبتهای ملی و مذهبی سال ۱۳۸۸
اولین سوالی که در بخش نمونه گیری برای محقق پیش می آید این است که جامعه آماری تحقیق اش کدام است. جامعه آماری مجموعه ای از عناصر است که می خواهیم در باره آن استنباطی بعمل آوریم (عمیدی، ۱۳۸۵: ۱۰) یا به عبارتی دیگر مجموعه¬ای از عناصر است که محقق می خواهد به یک یا چند سوال در باره آنها جواب بدهد. این تعریف علیرغم ظاهر ساده اش یک جزء مبهم دارد: عنصر! عنصر اصطلاحا شیء یا موضوعی است که مشخصه¬ای از آن اندازه گیری می¬شود (عمیدی، ۱۳۸۵: ۱۰).. برای افزایش دقت در شناسایی عنصر، عملیات زیر را پیشنهاد می کنم:
الف- یک جدول دو ستونی ترسیم کنید.
ب- در بالای ستون اول بنویسید عنصر و زیر آن به ترتیب اعداد یک تا پنج را بنویسید.
ج- در بالای ستون دوم عنوان همان ویژگی را که قصد سنجش آن را دارید بنویسید. مثلا ممکن است ویژگی مورد نظر شما مشارکت سیاسی، قد، عملکرد شرکتهای تعاونی یا …. باشد.
د- حالا فرض کنید ویژگی مورد نظر شما سنجیده و اطلاعات مربوط به آن گردآوری شده است. پنج نمونه از صفاتی یا مقادیری را که حاصل سنجش این ویژگی است زیر ستون مربوطه بنویسید. مثلا صفات مربوط به مشارکت سیاسی، می تواند کم زیاد متوسط باشد، سن می تواند مقادیری مثل ۲۰، ۳۵، ۴۴ را به خود اختصاص دهد.
ه- در گام آخر برای شناسایی عنصر به این سوال باید جواب بدهید که صفات یا مقادیری که شما تهیه کرده اید متعلق به چه کس یا چه چیزی است. به عبارتی دقیق تر آن اعداد یک تا پنجی که زیر ستون اول نوشته اید نماینده چه چیزها یا کسانی هستند؟ پاسخ این سوال همان عنصر خواهد بود.
مثلا در موضوع الف، محقق می خواهد نحوه استفاده از تلفن همراه را به عنوان یک ویژگی اندازه بگیرد. این ویژگی متعلق به چه کس یا چه چیزی است؟ تلفن¬ همراه؟ شهروند؟ یا شهروند دارای تلفن همراه؟ این سوالی است که محقق یا همان سوالات و فرضیات تحقیق باید جواب بدهد. در اینجا اهمیت طراحی دقیق سوالات و فرضیات مشخص می شود. در مثال الف از آنجاییکه محقق می خواهد بداند شهروندان تهرانی که دارای تلفن همراه هستند چگونه از این وسیله استفاده می کنند، هر یک از شهروندان دارای تلفن همراه، یک عنصر محسوب می شوند. بنابر این جامعه آماری آن عبارت خواهد بود از شهروندان تهرانی دارای تلفن همراه.
در مثال ب محقق به دنبال پاسخ این سوال است که چه نسبتی از نوجوانان و جوانان ۱۴ تا ۲۹ ساله ساکن در شهر مشهد دارای تلفن همراه هستند. لذا هر یک از دانش آموزان مدارس راهنمایی استان خراسان رضوی یک عنصر محسوب خواهد شد و جامعه آماری آن عبارت خواهد بود از دانش آموزان مدارس راهنمایی استان خراسان رضوی.
اگر در مثال ج سوال محقق به قرار زیر باشد که مضمون غالب پیامکهای ارسال شده در مناسبتهای ملی و مذهبی (به تفکیک) سال ۱۳۸۸ چه می باشد، هر پیامک ارسال شده در مناسبتهای ملی و مذهبی، یک عنصر محسوب شده و جامعه آماری آن عبارت خواهد بود از پیامکهای ارسال شده در مناسبتهای ملی و مذهبی سال ۱۳۸۸٫
پس از شناسایی عناصر و تعریف جامعه آماری نوبت تعیین واحد نمونه گیری می¬رسد. واحد نمونه گیری اصطلاحا به مجموعه های ناهمپوش عناصر جامعه آماری اطلاق می شود که کل جامعه آماری را تحت پوشش قرار می دهد (شیفر و دیگران، ۱۳۸۲: ۶۵). از واحد نمونه¬گیری برای طراحی چهارچوب نمونه گیری استفاده می شود. چهارچوب نمونه گیری که فهرستی از واحدهای نمونه گیری است شرط لازم برای انتخاب تصادفی عناصر است. یعنی بدون تهیه چهارچوب نمونه¬گیری عملا نمی توان نمونه گیری به شکل تصادفی انجام داد. لذا بعد از شناسایی عناصر و تعریف جامعه آماری، محقق باید به این مهم بپردازد که آیا می تواند فهرستی از واحدهای نمونه گیری تهیه کند. حالت ایده آل این است که او سراغ عناصر تشکیل دهنده جامعه آماری مورد بررسی برود و عنصر را به عنوان واحد نمونه گیری خود قرار دهد. او در این تصمیم گیری باید به دو نکته توجه بکند:
۱- آیا با این کار، تهیه چنین فهرستی عملا امکان پذیر است؟
۲- به فرض امکان پذیر بودن تهیه فهرست مزبور، آیا انجام پژوهش و عملا گردآوری اطلاعات از واحدهایی که در مراحل بعدی به عنوان نمونه و به صورت تصادفی از همین فهرست انتخاب خواهد شد مقرون به صرفه خواهد بود؟
اگر پاسخ یکی از این دو سوال یا هر دو منفی باشد، محقق ناگزیر از تغییر واحد نمونه گیری است. اما در این راه باید مراقب باشد که جامعیت چهارچوب نمونه گیری جدید و همچنین شرط ناهمپوشی مجموعه¬های عناصر رعایت شود. به طور کلی لازم است به یاد داشته باشید که ترجیحا چهارچوب را طوری تهیه کنید ه فهرست واحدهای نمونه¬گیری و {فهرست عناصر} جامعه توافق نزدیکی با هم داشته باشند (شیفر و دیگران، ۱۳۸۲: ۱۰۸). لازم به ذکر است که هرگاه تعریف خاصی از واحد نمونه¬گیری ارائه نشود، هر عنصر جامعه، یک واحد نمونه گیری نامیده می شود.
بر می گردیم به مثالهای قبل: در مثال اول هر یک از شهروندان تهرانی دارای تلفن همراه، یک واحد نمونه نمونه گیری محسوب خواهد شد. تهیه این لیست با فرض همکاری شرکت مخابرات امکان پذیر است. اما چنانچه از چهارچوب نمونه گیری تهیه شده، تعدادی به صورت تصادفی انتخاب شوند، در نگاه اول پراکندگی جغرافیایی نمونه منتخب، عملا کار گردآوری اطلاعات را با مشکل مواجه خواهد ساخت. اما در صورتی که محقق بخواهد داده هایش را به صورت تلفنی یا با گرفتن آدرس و به صورت پستی گردآوری نماید، واحد نمونه گیری تعیین شده و چهارچوب نمونه ای قائم بر آن وضعیت مطلوبی خواهد داشت.
در مثال دوم اگر محقق بخواهد هر یک از نوجوانان و جوانان ۱۴ تا ۲۹ سال ساکن در مشهد را به عنوان واحد نمونه گیری خود قرار دهد، پرواضح است که امکان تهیه چهارچوب نمونه ای جامع از آن وجود ندارد. حتی با فرض مراجعه به ثبت احوال و تهیه فهرست بر اساس تاریخ تولد افراد. زیرا اولا این فهرست عملا مفید فایده نخواهد بود چون محقق به نشانی افراد مزبور دسترسی نخواهد داشت. ثانیا به فرض دسترسی به نشانی افراد منتخب، چه بسا نوجوانان و جوانانی که به خارج از مشهد مهاجرت کرده باشند و از سوی دیگر چه بسیار نوجوانان و جوانانی که به دلایل مختلف از شهرهای دیگر (دارای ادارات ثبت احوال جداگانه) به مشهد مهاجرت کرده باشند. بنابر این محقق باید به دنبال واحد نمونه گیری دیگری باشد. فرض کنید به جای آنکه نوجوانان و جوانان را واحد نمونه گیری خود قرار دهد، با این استدلال که بالاخره هر یک از این نوجوانان و جوانانی که عنصر جامعه آماری محسوب می شوند متعلق به یک خانواده هستند. لذا خانواده را به عنوان واحد نمونه گیری خود قرار دهد. ولی در اینجا نیز مشکل نبود فهرست از خانواده های ساکن در شهر مشهد وجود دارد. برای جبران این ضعف با فرض اینکه هر خانواده ای معمولا یک اشتراک آب از شرکت آب مشهد دارد می تواند واحد نمونه¬ای خود را مشترکین خانگی شرکت آب مشهد قرار دهد که فهرستی از آن نیز وجود دارد. با اینحال باید توجه داشت که صرف امکان پذیر بودن تهیه چارچوب نمونه گیری کافی نیست. زیرا محقق باید عملی بودن پژوهش بر روی نمونه منتخب و مقرون به صرفه بودن گردآوری اطلاعات توجه کند. به عنوان مثال ممکن است پراکندگی جغرافیایی نمونه منتخب از چارچوب نمونه گیری مشترکین خانگی شرکت آب به قدری زیاد باشد که به لحاظ مالی و زمانی هزینه بسیار بالایی بر محقق تحمیل کند. از آنجا که بعضی از طرحهای نمونه گیری می تواند چهارچوبهای نمونه-گیری متعددی داشته باشد (شیفر و دیگران، ۱۳۸۲: ۶۶) در چنین مواردی محقق می تواند به جای استفاده از یک چارچوب نمونه¬گیری از دو یا چند چارچوب نمونه گیری استفاده کند. مثلا با اندکی مطالعه در نحوه ثبت میزان مصارف آب مشترکین خانگی شرکت آب می توان متوجه شد این شرکت شهر مشهد را به مناطق مختلفی تقسیم کرده است و مجددا هر منطقه را بر اساس وظایف ماموران کنتور نویس به حوزه های مختلفی بخش¬بندی کرده است. لذا می توان در مرحله اول از ماموران کنتورنویس شرکت آب به عنوان واحد نمونه¬گیری استفاده کرد که به تبع آن چارچوب نمونه¬گیری در این مرحله عبارت خواهد بود از فهرست اسامی ماموران کنتورنویس شرکت آب. در مرحله دوم می توان مشترکین خانگی قلمرو کاری هر مامور را به عنوان واحد نمونه گیری قرار داد و چارچوب را بر اساس فهرست تهیه شده از آنان طراحی نمود. البته محقق می تواند به چارچوبهای نمونه گیری متمایزی هم فکر کند. مثلا در اینجا ممکن است واحد نمونه گیری مشترکین خانگی تلفن ثابت مفید باشد البته با این پیشفرض که واحدهای منتخب به لحاظ گردآوری تلفنی اطلاعات، همکاری لازم را با محقق خواهند داشت.
در مثال سوم واحد نمونه¬گیری می تواند پیامک ارسال شده در مناسبتهای ملی و مذهبی باشد. چارچوب نمونه¬گیری در این حالت فهرستی از پیامکهای ارسال شده در این مناسبتها خواهد بود که در شرکت مخابرات موجود است.
لازم به ذکر است که یکی از مشکلات اصلی بسیاری از چهارچوبهای نمونه¬گیری به روز نبودن آنهاست. مثلا در چهارچوب نمونه¬گیری مشترکین خانگی آب یا تلفن ثابت معمولا مشترکینی که جدیدا صحبت تلفن یا انشعاب آب شده اند وجود ندارد. بنابر این همواره سعی کنید آخرین فهرست واحدهای نمونه¬گیری را تهیه کنید.